Uygulamaya başlamadan önce
Sınıf düzeni, güvenli oyun kuralları, her hafta aynı olan ders akışı ve drama teknikleri. İlk dersten önce bir kez okumanız yeterli.
Uygulamanın çerçevesi
Her ders 40 dakika kabul edilmiştir. İki dersin arasındaki teneffüs 80 dakikalık etkinlik süresine dâhil değildir. Dersler farklı günlerde yapılabilir; ikinci dersin ilk beş dakikası hatırlamaya ayrılmıştır.
Hafta ve kazanım sırası, paylaşılan 37 haftalık yıllık planı izler. 29 farklı kazanımın tamamı yer alır. Değerlendirme haftaları korunmuştur; kazanımı boş bırakılan 37. hafta genel tekrar ve sınıf içi drama şenliğidir.
Tarihler yerine öğretim haftaları kullanılmıştır. Öğretmen başlangıcı, tatilleri ve eksilen ders saatlerini okulunun çalışma takvimine göre yerleştirir. Bu çalışma, verilen kaynaklara dayalı bir uygulama uyarlamasıdır; resmî onaylı yıllık plan yerine geçmez.
🧰 Gereken malzemeler
Sınıf tahtası, tahta kalemi veya tebeşir, öğrencilerin mevcut defter ve kalemleri yeterlidir. Nesneler hayal edilir; olaylar öğretmen tarafından okunur. Fotokopi, kostüm, dekor, internet, projeksiyon ve müzik cihazı gerekmez. Boş kâğıt varsa kullanılabilir, zorunlu değildir.
Sınıf düzeni ve katılım
Otuz öğrencinin tamamını sürece katın
Altı grup, her grupta beş öğrenci. Yakın sıralarda oturan öğrencilerle grupları kurun. Gruplara 1–6 numara verin. Sıraları taşımak zorunlu değildir; öğrenciler kendi sıra çevrelerinde veya oturarak oynayabilir. Çanta ve geçiş yollarını açık tutun.
Her haftanın beş rolünü grup içinde paylaşın. İkinci derste roller değişsin. Anlatıcı olayı başlatır veya bağlar; kolaylaştırıcı söz sırasını sağlar. Bu roller de en az bir söz, hareket veya karar katkısı verir. Tek bir öğrenci bütün grubu yönetmez.
Grup içi denemeler aynı anda, yalnızca kendi grubunun duyacağı sesle yapılır. Sınıf paylaşımında gruplar yerlerinden oynar. Her gruba 2 dakika verilir; bunun yaklaşık 90 saniyesi sahne, 30 saniyesi başlatma ve bitirmedir. Altı grup toplam 12 dakikada paylaşır. İlk başlayan grup her hafta değişir.
“Burada hayalî kişiler olacağız. Sözleri ezberlemeyeceğiz; olayın devamını birlikte bulacağız. Birbirimizi dinleyeceğiz. Elimi kaldırıp ‘don’ dediğimde duracağız. İstemediğin bir rolü değiştirebilir, pas diyebilir veya anlatıcı olabilirsin. Kimseyi elemek yok.”
Eğlence ve güven birlikte yürüsün
Koşma, itme, gözü bağlama, sandalyeye çıkma veya zorunlu temas içeren oyun kullanmayın. Donuk imgeler ayakta ya da oturarak, rahat bir duruşla yapılır. “Dur” işareti geldiğinde herkes konuşmayı ve hareketi bırakır.
Öğrencinin gerçek yaşamındaki dışlanma, göç, yoksunluk veya aile deneyimini anlatmasını istemeyin. Kurgu kişileri hakkında konuşun. Gerçek öğrenci adlarını olumsuz rollerde kullanmayın; aynı çocuğu sürekli mağdur veya haksızlık yapan kişi yapmayın.
Öğrenci rolü oynamak istemezse anlatıcı, çözüm danışmanı veya gözlemci olarak katkı verebilir. Gözlemci sahne sonunda bir hak ve bir çözüm belirtir. Bu tercih puan kaybı oluşturmaz. Hareket, konuşma ve yazma için eşdeğer katılım seçenekleri sunun.
Haklar dersinin temel ilkeleri
Temel haklar ödül değildir; sorumluluğunu yerine getirmeyen kişinin insan değeri ve temel hakları ortadan kalkmaz. Çoğunluk kararı bir kişinin temel hakkını yok edemez. Adil destek, herkesin aynı haklardan yararlanmasını kolaylaştırmak için farklılaşabilir.
Öğretmen farklı çözümlere alan açar, haklara aykırı bir sonuç ortaya çıkarsa soruyla yeniden düşünmeye çağırır:
“Bu çözüm kimin hakkını koruyor? Dışarıda kalan biri var mı?”
Ortak akış
Haftalık sayfalarda aynı süre düzeni kullanılır. Böylece öğretmen süreyi yeniden hesaplamadan oyunun içeriğine odaklanabilir. Isınma, canlandırma ve değerlendirme her hafta bulunur.
| Aşama | 1. ders (40 dakika) | 2. ders (40 dakika) |
|---|---|---|
| Başlangıç | 0–8 dk: Konuyla ilişkili ısınma | 0–5 dk: Olayı hatırlama ve rol değiştirme |
| Kurgu | 8–12 dk: Olayı okuma ve rol paylaşma | 5–17 dk: Yeni durumla çözümü yeniden deneme |
| Grup çalışması | 12–25 dk: 3 dk fikir, 5 dk ilk deneme, 5 dk farklı devam | Bu 12 dk içinde: 3 dk fikir, 5 dk doğaçlama, 4 dk düzeltme |
| Paylaşım | 25–37 dk: Altı grubun 2 dakikalık sahneleri | 17–29 dk: Altı grubun 2 dakikalık yeni sahneleri |
| Değerlendirme | 37–40 dk: Rolde hissedilen duygu veya fark edilen sorun | 29–36 dk: Tartışma; 36–40 dk: Bireysel çıkış görevi |
✅ Öğretmenin hazırlığı üç dakikayı geçmesin
Haftanın kazanımını ve olayını okuyun. Tahtaya etkinliğin adını, beş rolü ve çıkış sorusunu yazın. O hafta yakından gözleyeceğiniz bir grubu belirleyin. Kitaptaki ilgili iki sayfayı kavram kontrolü için hazır tutun; metni ezberletmeyin.
Drama teknikleri
Teknikleri kısa yönergelerle kullanın. Tırnak içindeki cümleleri öğrencilere olduğu gibi söyleyebilirsiniz.
Doğaçlama
“Olayın devamını kendi sözlerinizle bulun.”
Başlangıç durumu verilir, hazır diyalog veya tek doğru son verilmez.
Donuk imge
“Bu durumu bir fotoğraf gibi tasarlayıp donun.”
Öğrenciler önce düşünür, sonra duruşlarıyla bir anı gösterir.
Pandomim
“Konuşmadan, hareketlerle anlatın.”
Diğerleri gördüğünü yorumlar; tek bir doğru yorum aranmaz.
Düşünceyi seslendirme
“Karakterin içinden geçen bir cümleyi söyle.”
Öğretmen dokunmak yerine öğrenciyi işaret eder.
Rol değiştirme
“Şimdi diğer kişinin yerinden düşün.”
İkinci derste bakış açısı ve görev değişir.
Durdur ve yeniden oyna
“Don. Bu anda başka ne yapılabilir?”
Grup öneriyi değerlendirir ve başka bir devam dener.
Öğretmen rolde
Öğretmen yönetici, ziyaretçi veya danışman olarak bir soru sorar.
Rolden çıkarken “Şimdi öğretmen olarak konuşuyorum” der.
Paylaşımlar prova edilmiş gösteriler değildir. İzleyenlerin görevi kimin daha iyi oynadığını seçmek değil, kararda hangi hakkın ve sorumluluğun göründüğünü fark etmektir. Ders sonunda “Rolüm bitti, ben …” sözü veya kısa bir gevşeme hareketiyle rolden çıkın.
Yıllık özet çizelge
Ünite sırası: 1–5 İnsan Olmak; 6–13 Hak, Özgürlük ve Sorumluluk; 14–18 Adalet ve Eşitlik; 19–23 Uzlaşı; 24–28 Kurallar; 29–36 Birlikte Yaşama; 37 genel tekrar.
| Hafta | Drama çalışması | Kazanım odağı | Ünite |
|---|---|---|---|
| 1 | Değerler müzesi | Y.4.1.1 | İnsan Olmak |
| 2 | Haklar kapısı | Y.4.1.2 | İnsan Olmak |
| 3 | Bir günün hak haritası | Y.4.1.3 | İnsan Olmak |
| 4 | Zaman makinesindeki görevler | Y.4.1.4 | İnsan Olmak |
| 5 | Hak dedektifleri | Y.4.1.4 | İnsan Olmak |
| 6 | Özgürlük radyosu | Y.4.2.1 | Hak, Özgürlük ve Sorumluluk |
| 7 | Sorumluluk tamirhanesi | Y.4.2.2 | Hak, Özgürlük ve Sorumluluk |
| 8 | İki farklı gün | Y.4.2.3 | Hak, Özgürlük ve Sorumluluk |
| 9 | Duyguların sesi | Y.4.2.4 | Hak, Özgürlük ve Sorumluluk |
| 10 | Çözüm bürosu | Y.4.2.5 | Hak, Özgürlük ve Sorumluluk |
| 11 | Saygı kumandası | Y.4.2.6 | Hak, Özgürlük ve Sorumluluk |
| 12 | Birlikte yaşayan kasaba | Y.4.2.7 | Hak, Özgürlük ve Sorumluluk |
| 13 | Haklar haber merkezi | Y.4.2.7 | Hak, Özgürlük ve Sorumluluk |
| 14 | Farklı fikirler atölyesi | Y.4.3.1 | Adalet ve Eşitlik |
| 15 | Adil dağıtım masası | Y.4.3.2 | Adalet ve Eşitlik |
| 16 | Herkes için aynı güvence | Y.4.3.3 | Adalet ve Eşitlik |
| 17 | Aynı olay iki karar | Y.4.3.4 | Adalet ve Eşitlik |
| 18 | Duygu mektupları | Y.4.3.5 | Adalet ve Eşitlik |
| 19 | Yanlış anlaşılan mesaj | Y.4.4.1 | Uzlaşı |
| 20 | Ne üzerinde anlaşabiliriz | Y.4.4.2 | Uzlaşı |
| 21 | Uzlaşı masası | Y.4.4.3 | Uzlaşı |
| 22 | Bir hafta sonra | Y.4.4.4 | Uzlaşı |
| 23 | Uzlaşı laboratuvarı | Y.4.4.4 | Uzlaşı |
| 24 | Oyunun kuralını kim koydu | Y.4.5.1 | Kurallar |
| 25 | Hakları koruyan kurallar | Y.4.5.2 | Kurallar |
| 26 | Ortak alanın düzeni | Y.4.5.3 | Kurallar |
| 27 | Nazik hatırlatma ekibi | Y.4.5.4 | Kurallar |
| 28 | Sınıf meclisi iş başında | Y.4.5.4 | Kurallar |
| 29 | Bir yere ait olmak | Y.4.6.1 | Birlikte Yaşama |
| 30 | Hoş geldin komşum | Y.4.6.1 | Birlikte Yaşama |
| 31 | Doğru destek durağı | Y.4.6.2 | Birlikte Yaşama |
| 32 | Hizmetler toplantısı | Y.4.6.3 | Birlikte Yaşama |
| 33 | Küçük yurttaşların büyük fikri | Y.4.6.4 | Birlikte Yaşama |
| 34 | Ortak yaşam atölyesi | Y.4.6.5 | Birlikte Yaşama |
| 35 | Ortak alanın yarını | Y.4.6.5 | Birlikte Yaşama |
| 36 | Birlikte yaşam müzesi | Y.4.6.5 | Birlikte Yaşama |
| 37 | Haklarla yaşayan sınıf şenliği | Genel tekrar | Yıl sonu genel tekrar |
Bu plan, paylaşılan 37 haftalık yıllık plan ve kaynaklara dayalı bir uygulama uyarlamasıdır; resmî onaylı yıllık plan yerine geçmez. Tarihler yerine öğretim haftaları kullanılmıştır: başlangıcı, tatilleri ve eksilen ders saatlerini okulunuzun çalışma takvimine göre yerleştirin.